Wprowadzenie

Właśnie obchodzimy 100–tną rocznicę objęcia przez Wincentego Witosa funkcji Premiera w Rządzie Obrony Narodowej. Od 24 lipca 1920 r. do 13 września 1921 r. był on premierem rządu koalicyjnego, kładąc niepodważalne zasługi dla wzmocnienia potencjału obronnego państwa, konsolidacji społeczeństwa i wsparcia wysiłku wojennego Rzeczpospolitej.

Wincenty Witos to jedna z najbardziej niezwykłych postaci polskiej sceny politycznej XX wieku – niekwestionowany przywódca polskiej wsi, zajmujący czołowe miejsce wśród najwybitniejszych polityków Polski międzywojennej. Uznany został – obok Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Józefa Piłsudskiego i Macieja Rataja – za jednego z pięciu “Ojców Odnowicieli Rzeczypospolitej Polskiej”.


Lato 1920 r.

Sytuacja w kraju jest dramatyczna. Amia Czerwona wdziera się coraz głębiej w terytorium Rzeczypospolitej i zbliża się do Warszawy. Chociaż warunki porozumienia z Rosjanami są dla Polski upokarzające, Lenin i tak odrzuca propozycję mediacji. Szykuje rewolucję w całej Europie.

W obliczu zagrożenia ze strony bolszewików, Polsce na czele rządu potrzebna jest osoba, która cieszy się szerokim poparciem społecznym – kryterium to spełniał prezes PSL: Wincenty Witos

23 lipca 1920 roku Wincenty Witos pracuje w swoim gospodarstwie w Wierzchosławicach. Około godziny 15:00 przybiega do niego przejęty parobek, który oznajmia, że pod dom zajechało jakieś auto.

– Roboty nie przerywałem wiedząc, że jak kto ma do mnie interes, to mnie na pewno znajdzie. Nie omyliłem się, gdyż za parę minut przybył na pole oficer, z miną ogromnie poważną, a upewniwszy się, że ma ze mną do czynienia, oświadczył bardzo uroczyście, że przyjeżdża od Naczelnika Państwa, Józefa Piłsudskiego i ma jego rozkaz, żeby mnie natychmiast przywiózł do Warszawy – wspominał Wincenty Witos.

Naczelnik Państwa wzywa do siebie Witosa i powierza mu misję sformowania rządu ostatniej szansy dla Polski. Wybór Witosa jest przemyślany. Sama sugestia pochodzi od Rady Obrony Państwa, która konieczność zmiany szefa rządu omawiała już na spotkaniu 20 lipca. Witos ustala z Piłsudskim skład nowego rządu. Wchodzą do niego m.in.: Ignacy Daszyński z Polskiej Partii Socjalistycznej, Eustachy Sapieha ze Związku Ludowo-Narodowego, Leopold Skulski z Narodowego Zjednoczenia Ludowego oraz Kazimierz Bartel z Polskiego Stronnictwa Ludowego “Wyzwolenie”.

Zbliżająca się Bitwa Warszawska – uznana za 18. bitwę decydującą w dziejach świata – stała się symbolem odrodzenia państwa polskiego po ponad latach rozbiorów. Było to zbiorowe zwycięstwo całego narodu polskiego, który został zmobilizowany do walki przez Wincentego Witosa.

Gdyby Bitwa Warszawska została przegrana przez Polaków, być może skutkowałoby to ponowną utratą niepodległości, przekształceniem Polski w republikę bolszewicką. Klęska Polski zaś otworzyłaby niewątpliwie drogę bolszewikom na Zachód. Zrewolucjonizowana niemiecka klasa robotnicza z utęsknieniem czekała wówczas na wsparcie rosyjskich bolszewików. Państwa Europy Zachodniej wykrwawione I wojną światową, w której zginęło 10 milionów ludzi, a tyle samo umarło w pandemii grypy zwanej hiszpanką, zdemobilizowały już swoje armie. W tej sytuacji mogły nie wytrzymać nawały dwóch rewolucji, a wówczas Europa znalazłaby się w posiadaniu komunistów.

Wielu traciło już nadzieję, pakowało się aby zdążyć wyjechać z kraju przed nawałnicą bolszewicką, a w niektórych częściach kraju trwały dyskusje nad ewentualnym odłączeniem się od Polski. W tym nieprawdopodobnym chaosie rząd i wojsko starają się wzmocnić obronę stolicy i zmobilizować ostatnie rezerwy do wielkiej armii ochotniczej. Na jej czele stanął generał Haller.

Dziesiątki tysięcy młodych ludzi, szczególnie z mazowsza i okolic przybywało do punktów werbunkowych i niemalże natychmiast wysyłani byli na front, uzupełniając słabnące siły polskiej armii szykującej się do decydującego starcia. Sztaby wszystkich naszych sił szukały sposobu na odwrócenie losów wojny – wojny która w pewnym momencie i Józefowi Piłsudskiemu wydawała się już nie do wygrania. I wtedy właśnie dotarła do Marszałka i Wincentego Witosa informacja o lukach w ciągłości frontu bolszewickiego i opóźniającym się pochodzie armii konnej Budionnego, która rozstrzygnąć miała ostatecznie losy Polski i Europy.


Władysław Kosiniak-Kamysz - Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego

Wielkie zwycięstwa nie przychodzą same. Także i niepodległość nie obroni się sama. Trzeba ją umacniać każdego dnia – pracą, stanowieniem mądrych praw, dbaniem o to, by Ojczyzna była domem dla wszystkich, wszyscy obywatele dobrze się tam czuli. Żeby państwo było silne mądrością swoich obywateli, a nie opresyjnością władzy.

Bitwa Warszawska 1920 r. oraz dzień 15 sierpnia to nasz wspólny narodowy symbol, świadectwo ofiarności całej wspólnoty narodowej, a nie tylko wybranych z niej postaci i grup.

Na polach pod Radzyminem Polacy uratowali państwo, honor i życie wielu milionów obywateli. Wyrazem narodowej mobilizacji w obliczu zagrożenia bolszewickiego było powołanie Rady Obrony Państwa oraz 14 lipca 1920 r. Rządu Obrony Narodowej z premierem Wincentym Witosem na czele – premierem naszej wolności. To dzięki niemu dziś Polacy są jednym z trzydziestu największych narodów na kuli ziemskiej, a państwo polskie ma ponad tysiącletnią historię.

15 sierpnia obchodzony jest w ruchu ludowym jako Święto Czynu Chłopskiego. Dzień ten uczczony jest właśnie po to, by upamiętnić oddanie i ofiarność chłopów polskich i ich wkład w zwycięstwo nie tylko w Bitwie Warszawskiej, ale w całej wojnie polsko-bolszewickiej i w całym procesie odzyskiwania niepodległości. Czujemy dumę i powinność stojąc na straży tego ludowego i narodowego dziedzictwa.

Władysław Kosiniak-Kamysz
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego

Adam Struzik - Marszałek Województwa Mazowieckiego

24 lipca rozpoczęliśmy obchody 100. rocznicy objęcia przez Wincentego Witosa funkcji Premiera w Rządzie Obrony Narodowej.

Od 24 lipca 1920 r. do 13 września 1921 r. przywódca PSL-u był premierem koalicyjnego Rządu Obrony Narodowej. Przyczynił się do wzmocnienia potencjału obronnego państwa, konsolidacji społeczeństwa i wsparcia wysiłku wojennego Rzeczypospolitej.

Nie ma wątpliwości, że w zbliżających się obchodach 100. rocznicy Bitwy Warszawskiej, obok Józefa Piłsudskiego, wyeksponowana powinna zostać rola Wincentego Witosa i całego ruchu ludowego.

Dlatego, uznając szczególną rolę samorządu mazowieckiego w upowszechnianiu wiedzy o tym ważnym okresie w historii Polski, wspólnie z kilkoma instytucjami zainicjowaliśmy roczny projekt edukacyjny „100-lecie Rządu Obrony Narodowej – rola i znaczenie Wincentego Witosa w obronie i ugruntowaniu niepodległości Polski”.

Projekt jest skierowany nie tylko do osób bezpośrednio związanych z ruchem ludowym, ale również do szerszej grupy społeczeństwa, przekazując przesłanie podkreślające rolę ruchu ludowego w tamtych trudnych chwilach roku 1920.

Adam Struzik
Marszałek Województwa Mazowieckiego